2.2. Narodziny metalu i jego podgatunków
Ewolucja muzyki rockowej lat sześćdziesiątych doprowadziła do powstania szeregu jej podgatunków. Przyglądając się etapom rozwoju muzyków, można zaobserwować konflikt między tymi, którzy chcieli grać skomplikowane utwory, inspirowane jazzem, muzyką poważną, a tymi dla których wzorem pozostawała prostota i jasność przekazu. Jednak w obu przypadkach lekki, wczesno-beatlesowski styl, w większości został wyparty przez cięższe brzmienia, a największy wpływ na narodziny późniejszych, ekstremalnych gatunków muzycznych miał mieć hard rock, ojciec heavy metalu.
Podobnie jak w przypadku rocka, nie istnieje żadna data, ani artysta, który dał początek gatunkowi o nazwie heavy metal. Muzyka ta dojrzewała na bazie zespołów hard rockowych takich jak Cream, czyli grupy stworzonej przez gitarzystę Erica Claptona. Według frontmana kanadyjskiego zespołu Rush – Geddy’ego Lee początków heavy metalu należy szukać słuchając tria z San Francisco – Blue Cheer. Inni jako pionierów metalu wskazują muzyków z Steppenwolf, ze względu na utwór „Born to Be Wild” będący pochwałą dla wolności, życia pełnią sił i Harley’ów. Lemmy Kilmister, legendarny wokalista i basista zespołu Motorhead, jako ojców heavy metalu wymienia Brytyjczyków z Deep Purple. Grupę, która składała się ze sław takich jak: gitarzysta Ritchie Blackmore, zmarły w 2012 roku klawiszowiec John Lord, najlepszy perkusista wszechczasów według magazynu „Rolling Stone” – Ian Paice, wirtuoz gitary elektrycznej Joe Satriani i wybitni wokaliści – David Coverdale, Glenn Hughes, Joe Lynn Turner czy Ian Gillan. Według angielskiego producenta muzycznego Boba Ezrina, pierwsze heavy metalowe dźwięki możemy usłyszeć w twórczości Led Zeppelin, jednego z najbardziej znaczących i zasłużonych zespołów muzycznych wszechczasów. Grupa składająca się z samych wybitnych muzyków: wokalisty Roberta Planta, gitarzysty Jimmy’ego Page’a, basisty Johna Paula Johnesa i perkusisty Johna Bonhama rozwiązała się po 12 latach działalności, z powodu śmierci ostatniego z wymienionych członków. Do dziś zespół sprzedał 300 milionów egzemplarzy albumów na całym świecie, a jego ponowne pojawienie się na scenie muzycznej należy do jednego z najbardziej oczekiwanych wydarzeń muzycznych w historii . Jeśli chodzi o samą nazwę „heavy metal”, według Alice’a Coopera, twórcy i najważniejszego reprezentanta shock rocka , po raz pierwszy padła ona w wywiadzie z nim samym dla wspominanego przeze mnie już magazynu „Rolling Stone”. Jednak w sedno określenia pochodzenia heavy metalu trafił założyciel grupy White Zombie, Rob Zombie mówiąc: „(…) dokładnie każdy riff już dawno został napisany przez Black Sabbath, pozostali jedynie obdzierają je do kości grając odrobinę inaczej (…)”.
Grupa Black Sabbath powstała w roku 1968 w Birmingham z inicjatywy gitarzysty Anthony’ego „Tony’ego” Iommiego, perkusisty Williama „Billa” Warda, basisty Terence’a „Geezera” Butlera oraz wokalisty Johna „Ozzy’ego” Osbourne’a. Swoje niepowtarzalne brzmienie zespół zawdzięcza przypadkowi. Iommi podczas pracy uległ wypadkowi, w wyniku którego stracił opuszki palców. Mimo to, gitarzysta nie zrezygnował z gry, jednak był zmuszony nastroić gitarę niżej, aby zmniejszyć napięcie strun, które raniły mu palce . Obniżony strój gitar, ciężkie brzmienie perkusji oraz specyficzny wokal Osbourne’a dopełnione wymyślnymi strojami oraz drewnianymi krzyżami zwisającymi u szyj muzyków, nadało grupie bardzo mroczny wizerunek. Skala bluesowa z trytonem – obniżoną piątką nasuwała skojarzenia z dźwiękiem, który w średniowiecznych wierzeniach służył do przywoływania bestii oraz pobudzania rządz seksualnych. Stąd zespół Black Sabbath stał się pierwszą metalową grupą, która padła ofiarą stereotypów i została posądzona o satanizm.
Oprócz inspiracji jaką niewątpliwie dla każdego kolejnego zespołu metalowego było Black Sabbath, korzeni tej ekstremalnej odmiany rocka należy szukać także w muzyce poważnej. Doskonałym przykładem jest tutaj Richard Wagner, który wykorzystywał w swojej twórczości niskie strojenia, dodał do orkiestry tuby basowe oraz stworzył większych rozmiarów wiolonczelę, na której musiały grać aż dwie osoby. Oprócz tego sztuki oraz wagi improwizacji na scenie, wybitni gitarzyści metalowi tacy jak Eddie Van Halen mogli uczyć się od chociażby Jana Sebastiana Bacha .
Jeśli chodzi o rozwój metalu i wpływ na powstawanie kolejnych jego gatunków, po raz wtóry należy przeanalizować scenę muzyczną w Wielkiej Brytanii, gdzie pod koniec lat siedemdziesiątych narodził się NWOBHM . Autorem nazwy nowego nurtu muzycznego był dziennikarz magazynu muzycznego „Sounds” – Geoff Barton . NWOBHM charakteryzowało surowe brzmienie wynikające między innymi z samodzielnej produkcji zwanej „DIY” – „zrób to sam”, na własny koszt zespołów . Oprócz tego muzycy zainspirowani punk rockiem, we wczesnej fazie rozwoju nowego gatunku, byli jeszcze mniej utalentowani i prymitywni niż ich idole. Mimo to zespoły NWOBHM takie jak Venom, Angel Witch, Tygers Of Pan Tang, Anvil, Saxon czy Tank szybko zyskały rzeszę fanów ze względu na pasję widoczną podczas występów na scenie oraz brzmienie, które kontrastowało z grupami hard rockowymi, powoli nudzącymi słuchaczy . Najważniejszymi reprezentantami NWOBHM, którzy przetrwali próbę czasu i najmocniej odcisnęli się w historii metalu są grupy: Motorhead (która nigdy nie wpisywała się idealnie w nurt NWOBHM, jednak została do niego dołączona ze względu na czas i miejsce powstania) oraz Iron Maiden. Zespół stworzony przez basistę Steve’a Harrisa wyróżniał się na tle reszty od samego początku. Oprócz inspiracji punkiem, grupa czerpała wzorce z rocka progresywnego, co sprawiło iż ich muzyka była jednocześnie ciężka, ambitna oraz melodyjna. Połączenie tych cech przyniosło zespołowi ogromną, komercyjną, światową karierę.
Wśród zespołów NWOBHM wymieniano grupę Venom, której brzmienie, dużo bardziej ekstremalne niż heavy metal, dało początek nowemu gatunkowi – thrash metalowi. Podstawą brzmienia thrashu jest bardzo szybka perkusja, tłumienie dźwięków gitarowych dłonią – tzw. palm muting oraz krótkie, urywane riffy . Dzięki tym cechom, muzyka jest o wiele szybsza i bardziej agresywna niż pozostałe gatunki
z jakich się wywodzi. Obok autorów pierwszej w historii płyty thrash metalowej „Welcome to Hell” – grupy Venom, twórcami nowego nurtu była szwedzka grupa Bathory oraz duński Mercyful Fate . To co łączyło grupy, poza gatunkiem muzycznym jaki wykonywały, to ich mroczny wizerunek, o wiele mroczniejszy niż ten, który mieli członkowie Black Sabbath kilka lat wcześniej. Grupy celowo wykorzystywały w swoich tekstach motywy okultystyczne i satanistyczne. Okładki, tytuły płyt oraz oprawy koncertowe zespołów, nawiązywały do symboliki kościoła Szatana. Wówczas pojawiła się kolejna fala zarzutów wobec muzyki metalowej, iż namawia ona do zła i satanizmu. Prawda jednak była taka, że szokowanie i ciekawość przyciągała słuchaczy do wymienionych wyżej grup, które posługiwały się symboliką kulturową, czasami nawet nie zdając sobie sprawy z jej znaczenia. Prawdziwi sataniści związani z muzyką metalową pojawili się dopiero dwie dekady później za sprawą rozwoju black metalu w krajach skandynawskich. Wcześniej większość zespołów była zdziwiona zarzutami i nie za bardzo wiedziała jak się przed nimi bronić, co utarło w kulturze stereotyp muzyka/słuchacza metalu – satanisty. Absurd tego zjawiska podsumował wokalista Iron Maiden, Bruce Dickinson mówiąc w jednym z wywiadów, że mimo iż gra metal od ponad trzydziestu lat, jedyny satanista jakiego spotkał był księgowym.
Począwszy od wczesnych lat osiemdziesiątych zaczęły powstawać coraz to nowe odmiany i podgatunki ekstremalnego metalu. Pojawiła się silna potrzeba klasyfikacji muzyki, co jak się okaże w kolejnym rozdziale mojej pracy, często bywa niemożliwe. Metal rozwijał się w zawrotnym tempie, a w połowie lat osiemdziesiątych przeżył apogeum popularności. Na początku tego samego dziesięciolecia powstał zespół Metallica, który bardzo często, mylnie jest nazywany pierwszą grupą thrash metalową na świecie. Jednak komercyjny sukces i włączenie tak ekstremalnej odmiany metalu, jaką jest thrash, w kulturę masową to w większości zasługa formacji stworzonej w 1981 roku przez Jamesa Hetfielda i Larsa Ulricha.
Przypisy:
http://pl.wikipedia.org/wiki/Led_Zeppelin [dostęp: 11.05.2014].
shock rock, horror-rock – jedna z odmian heavy metal, która w latach 70. Łączyła wykonanie utworów muzycznych z prezentacją fragmentów filmów grozy i innymi elementami widowiskowymi z kręgu horroru (np. symulowana egzekucja); spopularyzował tę odmianę Alice Cooper, W. Panek, Encyklopedia muzyki rozrywkowej, Warszawa 2000, s. 336.
http://pl.wikipedia.org/wiki/Black_Sabbath [dostęp: 12.05.2014].
Metal: A Headbanger’s Journey [film], reż. Sam Dunn, Scot McFayden, Jessica Joy Wise, 96 min., Kanada 2005.
New Wave of British Heavy Metal – Nowa fala brytyjskiego heavy metalu – nurt w muzyce metalowej zapoczątkowany pod koniec lat 70. przez zespoły brytyjskie. Powstał przede wszystkim pod wpływem rozwijającej się wówczas w Londynie muzyki punk., http://pl.wikipedia.org/wiki/New_Wave_of_British_Heavy_Metal [dostęp: 22.05.2014].
J. McIver, Metallica – sprawiedliwość dla wszystkich, tłum. K. Oszczyk, Poznań 2009, s. 32-67.
N. Daniels, Metallica – wczesne lata i rozkwit metalu, tłum. A. Czyżewska, Warszawa 2012, s. 22.
black metal – muzyka rockowa inspirowana okultyzmem, czarną magią, satanizmem, zapoczątkowana w latach 70., jako black metal włączona do tzw. nowej fali brytyjskiego rocka na przełomie lat 70. i 80. Niektórzy traktują go jako gatunek speed metalu (grupy blitzkrieg, Satan, Black Widow i In.)., W. Panek, Encyklopedia muzyki rozrywkowej, Warszawa 2000, s. 312.
