W liceum nawet o niej nie myślimy, na pierwszym roku studiów co chwila ktoś przebąkuje, że trzeba będzie niedługo zabrać się do pisania, ale nikt jeszcze nie zawraca sobie tym głowy, na trzecim w planie zajęć pojawia się tajemniczy przedmiot „seminarium”, a wtedy nie ma już odwrotu. Praca licencjacka. Dla sporej grupy studentów to źródło paniki, chaosu i długich godzin spędzonych nad książkami, które nawet ich nie interesują. Cieszę się, że mnie udało się uniknąć tego koszmaru. Wybrałam temat najbliższy mojemu sercu, bibliografię w większości miałam już od dawna na półce, a i wiedza zbierana od 2007 roku na temat Metalliki okazała się na tyle duża, że udało mi się obronić swój licencjat na 5.
W pracy, którą w całości prezentujemy poniżej, starałam się krok po kroku przeanalizować zmiany dotyczące zarówno wizerunku członków Metalliki, całego zespołu, jak i muzyki, którą tworzyli przez swoją przeszło trzydziestoletnią działalność. Metallica to grupa od kilkudziesięciu lat zapełniająca po brzegi stadiony na całym świecie podczas swoich tras koncertowych. To grupa, która w dużym stopniu przyczyniła się do komercjalizacji muzyki metalowej na świecie. Grupa, która ma za sobą bardzo ryzykowne kroki, które do dzisiaj odbijają się czkawką na ich wizerunku medialnym. Jak ich fenomen postrzegają media muzyczne w Polsce? Dowiecie się tego z niniejszej pracy.
Wydział Filologiczny Uniwersytetu Łódzkiego
Dziennikarstwo i komunikacja społeczna
Studia stacjonarne pierwszego stopnia
Analiza wizerunku medialnego Metalliki w książkach i prasie muzycznej w Polsce
Joanna Chojnacka
Nr albumu: 319924
Praca licencjacka przygotowana pod
kierunkiem doktora Krzysztofa Grzegorzewskiego
Łódź 2014
Spis treści
Wstęp – 3
ROZDZIAŁ 1
DEFINICJA WIZERUNKU I STEREOTYPU – 5
1.1. Definicja wizerunku – 5
1.2. Definicja stereotypu – 8
1.3. Dostępna literatura i publikacje prasowe – 13
ROZDZIAŁ 2
TŁO MUZYCZNYCH WYDARZEŃ POPRZEDZAJĄCYCH POWSTANIE ZESPOŁU METALLICA – 16
2.1. Krótka historia powstania i rozwoju muzyki rockowej do lat 80. – 16
2.2. Narodziny metalu i jego podgatunków – 22
ROZDZIAŁ 3
EWOLUCJA WIZERUNKU METALLIKI NA PRZESTRZENI TRZYDZIESTODWULETNIEJ KARIERY – 27
3.1. Wizerunki najważniejszych członków Metalliki przed dołączeniem do zespołu – 27
3.2. Od albumu „Kill’em All” do „…And Justice for All” – 32
3.3. Przełomowy „Black Album” i jego następstwa – 39
3.4. Film dokumentalny „Some Kind Of Monster” i album „St. Anger” – 42
3.5. Metallica w XXI wieku – 44
Zakończenie – 52
Wstęp
W XXI wieku media odgrywają ogromną rolę w prawie każdej dziedzinie życia społecznego. Jedną z ich wielu funkcji jest kreowanie wizerunku osób publicznych. Dawniej proces ten dotyczył głównie polityków, którym zależało na zdobyciu zaufania i szacunku wśród wyborców. Obecnie niemal każda osoba publiczna dba o swój wizerunek i zna jego wagę. Wpływa on bowiem zarówno na zdobycie i utrzymanie władzy, jak i na jakość propozycji ról kierowanych do aktorów czy też liczbę sprzedanych płyt przez muzyków. Powstaje coraz więcej organizacji i zawodów, które zajmują się pomocą w kreowaniu określonego wizerunku osób publicznych, a nawet firm i przedsiębiorstw.
Celem niniejszej pracy było przedstawienie wizerunku medialnego grupy muzycznej Metallica w polskiej prasie i książkach biograficznych. Starałam się pokazać zmiany, jakie zachodziły w zespole podczas jego trzydziestodwuletniej kariery, zarówno w sferze zawodowej i artystycznej muzyków, jak i w tej dotyczącej ich życia prywatnego oraz zaznaczyć rolę jaką odgrywały w nich media.
Wykorzystana przeze mnie literatura to w większości biografie poświęcone Metallice, na czele z pozycją Joela McIvera „Metallica: Sprawiedliwość dla wszystkich”, która jest uważana za jedną z najbardziej rzetelnych i dokładnych książek o tej tematyce na świecie. Równie ważnymi źródłami, dzięki którym powstała niniejsza praca, były artykuły zamieszczone w polskiej prasie muzycznej, traktujące o zespole. Informacje pochodzą głównie z magazynu „Teraz Rock” oraz „Metal Hammer”. Oprócz tego wykorzystałam także dwa filmy dokumentalne oraz artykuły z nielicznych stron internetowych. Portalem, którym posiłkowałam się najczęściej, była internetowa encyklopedia – Wikipedia. Jednak ze względu na liczne błędy znajdujące się na stronie, ograniczyłam korzystanie z niej, głównie do pozyskania podstawowych informacji o grupach muzycznych takich jak np. data powstania i skład zespołów. Ponadto korzystałam z pozycji z zakresu psychologii społecznej oraz PR, które pozwoliły mi zdefiniować pojęcie stereotypu oraz wizerunku.
Niniejsza praca składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy z nich ma na celu wyjaśnienie czym jest wizerunek, co się na niego składa, jakie są jego typy oraz funkcje. Ponadto rozdział otwierający pracę zawiera definicję stereotypów, konsekwencje oraz przyczyny ich powstawania, a także wady i zalety jakie płyną z występowania tego zjawiska. Rozdział drugi przedstawia tło muzycznych wydarzeń, jakie poprzedzały powstanie grupy Metallica. Jest to krótka historia rozwoju muzyki rockowej oraz metalowej. Ostatni rozdział to szczegółowa analiza wizerunku Metalliki na poszczególnych etapach kariery zespołu. Rozpoczyna się przybliżeniem wizerunków poszczególnych członków formacji, a każda następna jego część opisuje chronologicznie przełomowe momenty działalności grupy. Od wydania pierwszych albumów, przez zmianę stylu gry i kontrowersyjny film dokumentalny, po ich współczesną działalność. Ponadto praca zawiera zakończenie oraz wnioski.
ROZDZIAŁ 1
DEFINICJA WIZERUNKU I STEREOTYPU
1.1. Definicja wizerunku.
Słowo „wizerunek” pochodzi od łacińskiego „imago” i oznacza obraz lub podobiznę. Jest to wyobrażenie, jakie tworzy w ludziach dana osoba, przedsiębiorstwo, produkt. Oznacza to, że wizerunek dotyczy nie tylko ludzi, ale i rzeczy . Posiada go każdy, niezależnie od pochodzenia, stanu majątkowego, płci czy przekonań. Każda osoba, która pozostaje w jakiejkolwiek relacji z innymi, dostarcza otoczeniu informacji na swój temat. Może to czynić zarówno za pomocą słów, jak i za pomocą przekazu niewerbalnego. Oznacza to, że niewysyłanie żadnych komunikatów o osobie jest niemożliwe . Co więcej, wizerunek ma ogromny wpływ na niemal wszystkie dziedziny życia, od liczby posiadanych znajomości, przez pozycję na rynku pracy, do choćby udanych zakupów. Osoba sprawiająca wrażenie miłej, inteligentnej i uczynnej, wywoła
u sprzedawcy pozytywne emocje oraz sympatię, dzięki której ten będzie starał się wybrać klientowi produkty najlepszej jakości. Z kolei każdy potencjalny pracodawca chętniej „przymknie oko” na niedociągnięcia w CV kandydata, który wykaże się kulturą osobistą i nienagannym strojem. Powyższe przykłady pokazują, że dobra reputacja i pozytywny odbiór wśród społeczeństwa powinien być pożądany przez każdego człowieka. Jednak o to by stworzyć u innych swój przemyślany i dostosowany do własnych potrzeb obraz, najbardziej obok firm, przedsiębiorstw i instytucji dbają osoby publiczne. W mediach na stałe zagościło pojęcie kreowania wizerunku, które bardzo często jest definiowane jako stylizacja, sposób odpowiedniego ubierania się. Jednak ta definicja znacznie zawęża problem . Na wizerunek składa się bowiem o wiele więcej czynników, a są nimi:
• wygląd, prezencja – to sposób, w jaki prezentujemy się z zewnątrz. Istotne elementy wyglądu: uroda, postawa, sylwetka, sposób poruszania się, ubierania, dbałość o higienę, zapach, głos (dykcja, tembr), sposób wysławiania się. Jest to element wizerunku, który podlega ocenie jako pierwszy i często decyduje o efekcie pierwszego wrażenia oraz o dalszym rozwoju znajomości, bądź jego braku;
• zachowanie, maniery – element wizerunku, który jako pierwszy weryfikuje efekt pierwszego wrażenia, opartego na wyglądzie. To postępowanie w określonych sytuacjach, sposób traktowania siebie i innych, przestrzeganie norm i zasad obowiązujących w danej kulturze, kodeksów (ruchu drogowego, kodeksu pracy, kodeksu prawa karnego). Na nasze maniery składają się także procedury przyjęte przez nas, które są efektem wychowania, wpływu innych na naszą osobę oraz pracy nad sobą. Ważnym elementem zachowań ludzkich jest znajomość różnego rodzaju etykiet (biznesowa, dyplomatyczna, netykieta), które regulują relacje międzyludzkie;
• umiejętności interpersonalne, sztuka budowania relacji – czyli posiadanie różnego rodzaju kompetencji, między innymi: kompetencje poznawcze (dotyczące przetwarzania i odbierania informacji z otoczenia), językowe (umożliwiające komunikacje), fizyczne (mowa ciała oraz kondycja fizyczna), twarde (wiedza specjalistyczna, wynikająca z wykonywania określonego zawodu), miękkie (umiejętności interpersonalne takie jak pewność siebie, budowanie autorytetu, perswazja, asertywność, umiejętność rozpoznawania i obrony przed manipulacją, empatia i inteligencja emocjonalna, konsekwencja w działaniu, umiejętność rozwiązywania konfliktów, osiągania celów społecznych, negocjacji, prowadzenia grupy czy też radzenia sobie ze stresem). Umiejętności interpersonalne określa się jako zdolności do radzenia sobie w różnych sytuacjach społecznych. Pozwalają one zjednywać sobie ludzi, wzbudzać sympatię oraz chęć współpracy. Nie każdy człowiek o doskonałej prezencji i manierach musi wzbudzać ogólną sympatię i pozostanie to niemożliwe, gdy nie potrafi on budować relacji, podtrzymać kontaktu oraz słuchać swojego interlokutora;
• kwalifikacje, umiejętności zawodowe, doświadczenie – jest to wykształcenie i ogół nabytej wiedzy merytorycznej z danego zakresu, która umożliwia człowiekowi samodzielne funkcjonowanie w dorosłym życiu oraz rzetelne wykonywanie swojej pracy,
• sukcesy, osiągnięcia – wszystkie elementy składające się na dorobek materialny i niematerialny będący wynikiem pracy danego człowieka. Są to zarówno zajmowane stanowiska i majątek, jak i uznanie w społeczeństwie. Jest to ten element wizerunku, który ma szczególne znaczenie dla nas samych, przez to, że daje nam satysfakcję i zadowolenie;
• styl życia – element szczególnie ważny, kiedy mamy do czynienia z osobami publicznymi, czyli każdym, kto pełniąc funkcję publiczną, prowadzi działalność zawodową, gospodarczą, polityczną, kulturalną i każdą inną na rzecz społeczeństwa, która ma wpływ na jego funkcjonowanie. Styl życia osób publicznych jest bardzo często elementem decydującym o przychylności lub wrogości otoczenia .
Obecnie nad kreowaniem wizerunku zarówno osób publicznych, jak i firm oraz przedsiębiorstw, pracuje wielu specjalistów, którzy w tym celu używają sztuk autoprezentacji – umiejętności zarządzania wrażeniami, czyli procesu kontrolowania sposobu, w jaki widzą nas inni ludzie . Co ciekawe, nie każda osoba publiczna decyduje się na kreowanie pozytywnego (w społecznym rozumieniu) wizerunku. Coraz częściej politycy czy tzw. celebryci chcą wywoływać swoją osobą kontrowersje, zapewniając sobie tym samym rozgłos i obecność w mediach. Istnieją także ludzie, których wizerunek wynika z przynależności do danej subkultury lub grupy społecznej czy zawodowej i jest im często z góry narzucony. Dobrym przykładem są tutaj gwiazdy rocka, które nie ukrywają przed mediami swojego trybu życia. Obejmuje on rozwiązłość seksualna, nadużywanie alkoholu czy narkotyków. Mimo iż w społecznym rozumieniu takie zachowania są nieakceptowane, wręcz negowane, w przypadku wspomnianych gwiazd rocka, przez większość grup społecznych, uznawane są za naturalne.
Możemy wyróżnić trzy rodzaje wizerunku: widzialny, pożądany oraz własny. W niniejszej pracy skupię się na wizerunku widzialnym, czyli tym, jak postrzegają daną osobę inni ludzie i jaki wpływ na to postrzeganie mają media. Oprócz tego istnieje także wizerunek własny, czyli obraz samego siebie widziany przez nas oraz pożądany – taki, jakiego oczekuje od konkretnego człowieka społeczeństwo (zależy on od wykonywanego zawodu, wyznawanej religii, przynależności do danych grup społecznych, kultur itp.) . Idealna sytuacja następuje wówczas, gdy wizerunek widzialny i własny się pokrywają. Oznacza to, że osoba spełniająca te kryteria jest świadoma swoich wad oraz atutów i z łatwością może korzystać z możliwości jakie stwarza jej sztuka autoprezentacji, zajmując się doskonaleniem poszczególnych elementów swojego wizerunku.
Przypisy:
S. Wieseneder, Skuteczne zarządzanie reputacją i spójny image, tłum. M. Jatowska, Warszawa 2008, s. 34.
G. Białopiotrowicz, Kreowanie wizerunku w biznesie i polityce, Warszawa 2009, s. 12-26.
G. Królik, Autoprezentacja, Katowice 2004, s. 9.
