ROZDZIAŁ 2
TŁO MUZYCZNYCH WYDARZEŃ POPRZEDZAJĄCYCH POWSTANIE ZESPOŁU METALLICA
2.1. Krótka historia powstania i rozwoju muzyki rockowej do lat 80.
Nikomu dotychczas nie udało się określić konkretnej daty oraz osoby, której można przypisać powstanie muzyki rockowej. Zestawienie słów „rock” i „roll” zostało użyte po raz pierwszy już w roku 1922, za sprawą utworu „My Man Rocks Me (With One Steady Roll)” bluesowej artystki Trixie Smith. Jednak miało ono inne znaczenie niż dziś, było bowiem synonimem aktu seksualnego . Jeśli chodzi o brzmienie, korzeni rocka należy szukać w latach 50, w USA, gdzie muzycy eksperymentowali dźwiękami łącząc ze sobą pop, country, soul oraz rythm and blues . Szczególnie istotne znaczenie dla muzyki rockowej miał ten ostatni gatunek, który wówczas był domeną Afroamerykanów. W mediach pojawiało się coraz więcej miejsca dla artystów takich jak Ray Charles, Fats Domino czy Ike Turner, którzy szybko stali się idolami ówczesnej młodzieży . Osoba, która jako pierwsza nazwała nowy nurt muzyczny „rock n’ rollem” to Alan Freed. Był didżejem, którego zawodowym celem stało się promowanie muzyki młodzieżowej. Widząc zmiany zachodzące w odbiorze i tworzeniu dźwięków, zaczął szukać odpowiedniego określenia dla tego zjawiska. Za sprawą Freeda, miano pionierów rock n’ rolla uzyskali artyści tacy jak Little Richard, Jerry Lee Lewis, Buddy Holly i najważniejszy z nich – Chuck Berry . Jednak muzyk, któremu powszechnie przypisuje się rewolucję w muzyce nazywał się Bill Haley. Wraz z grupą Bill Haley & His Comets wykonał i rozpowszechnił utwór autorstwa Maxa C. Freedmana oraz Jamesa E. Myersa z 1952 roku – „Rock Around the Clock”. Umownie uznaje się ten utwór za pierwsze nagranie rock n’ rollowe na świecie .
Mimo to pierwszą ikoną rocka, która miała ogromny wpływ nie tylko na muzykę, ale i całą popkulturę został urodzony 8 stycznia 1935r. Elvis Aaron Presley. Jego wczesne fascynacje nurtem country, r&b, popem oraz muzyką gospel, zaowocowały chęcią rozpoczęcia własnej kariery muzycznej. Stało się to w roku 1954, kiedy początkujący muzyk zaczął współpracę z Sun Records . Partnerstwo z szefem Sun, Samem Phillipsemn doprowadziło Presleya do kolejnego kontraktu, tym razem z wytwórnią RCA Records . To dla niej powstał pierwszy i jeden z największych przebojów Elvisa – „Heartbreak Hotel” autorstwa Mae Boren Axton . O fenomenie wokalisty z Memphis świadczy chociażby fakt, iż zyskał miano „Króla rock 'n’ rolla” już dwa lata po swoim debiucie i rok od zaprezentowania pierwszego przeboju. Wśród jego licznych zasług w dziedzinie muzyki rozrywkowej na świecie, jedną z najważniejszych stało się zainspirowanie brytyjskiego nastolatka Johna Lennona, który w momencie dorównania sławą swojemu idolowi, wygłosił słynne zdanie: „Przed Elvisem nie było niczego” .
Jednak mimo sukcesu artysty, modę na Presleya w Wielkiej Brytanii poprzedził sukces Lonniego Donegana, który wykonywał muzykę znaną jako „skiffle” – „(…) mieszankę amerykańskiego bluesa, country i folku przepuszczonego przez filtr angielskiej wrażliwości.” . Tymże gatunkiem zajmował się też zespół The Quarry Man, który od 1958 roku składał się z trójki przyszłych Beatlesów: Johna Lennona, Paula McCartney’a i George’a Harrisona. Skiffle cieszył się popularnością wśród młodych ludzi, głównie ze względu na to, iż nie wymagał od wykonawcy prawie żadnych zdolności muzycznych, mógł go grać każdy. Ponadto nie miało też znaczenia na czym wykonywano tę muzykę, drogi sprzęt często zastępowały przedmioty takie jak tarka do prania. Otwierało to drzwi muzycznej kariery mniej zamożnej młodzieży, której nie było stać na profesjonalne instrumenty . W miarę rozwoju grupy The Quarry Man, ambicje jej członków wzrastały, a skiffle zdecydowanie ograniczał młodych muzyków. Wówczas John Lennon zapoznał się z twórczością Elvisa Presleya i poprowadził zespół ku nowym rejonom muzycznym . Kolejne inspiracje skierowały uwagę przyszłych Beatlesów na Buddy’ego Holly i jego grupę The Crickets. Artysta wpisał się w historię muzyki poprzez wprowadzenie do rocka układu instrumentalnego składającego się z czterech muzyków: gitary prowadzącej, rytmicznej, basu oraz perkusji. Wówczas był to także jeden z niewielu muzyków, który sam pisał swoje teksty i aranżował utwory . Najważniejsze zmiany dla grupy The Quarry Man przyszły w 1960 roku. Zespół postanowił zmienić nazwę na The Beatles (Żuki). Nowe określenie nawiązywało zarówno do The Crickets (Świerszcze), jak i do „beatu”, czyli mocnego rytmu używanego przez rockandrollowych wykonawców . W tymże roku do grupy dołączył ostatni, czwarty Beatles – perkusista Ringo Starr. Zaledwie trzy lata po skompletowaniu ostatecznego składu zespołu, Beatlesi wzięli udział w programie rozrywkowym „Sunday Night at the London Palladium”. Ten moment uznano za początek „beatlemanii” , czyli wybuchu ogromnej popularności grupy, która objawiała się częstą histerią fanek zgromadzonych na koncertach. Zjawisko szybko przeniosło się z Wielkiej Brytanii do USA , a następnie opanowało cały świat. Wielka Czwórka z Liverpoolu to autorzy najważniejszych utworów muzycznych ostatniego stulecia i twórcy popularnego w latach sześćdziesiątych bigbitu, czyli gatunku pochodzącego z Wielkiej Brytanii, charakteryzującego się łatwą linią melodyczną, prostymi tekstami oraz szybkim rytmem . Ponadto Beatlesi w przeciągu niespełna 10 lat stworzyli 12 albumów, z których każdy wpisał się w historię muzyki rozrywkowej i wyznaczył ścieżkę kolejnym wykonawcom rockowym. Grupa poza obliczem muzyki wpłynęła także na inne zmiany w społeczeństwie. „Pokolenie słuchające Beatlesów zmieniło sposób ubierania, fryzury oraz podejście do życia. Młodzież poznała czym jest bunt, a muzyka z funkcji czysto rozrywkowej stała się narzędziem komunikacji ze społeczeństwem i sposobem na wyrażanie siebie” .
Tak jak Elvis Presley na zawsze pozostanie królem rock n’ rolla, tak Beatlesi, mimo iż w ich muzyce często przeważało popowe brzmienie, są niepodważalnymi ikonami i pionierami rocka. W tym samym czasie w Ameryce gatunek tworzył także Robert Allen Zimmerman, znany szerzej jako Bob Dylan. Jednak mimo jego ogromnego wkładu w rozwój muzyki, nigdy nie dorównał popularnością Wielkiej Czwórce. Zespołem, który najbardziej zbliżył się do fenomenu Beatlesów była brytyjska grupa The Rolling Stones. Od formacji Lennona odróżniały ich przede wszystkim mocniejsze brzmienie i riffy wykonywane przez gitarzystę Keitha Richardsa oraz zdecydowanie bardziej kontrowersyjny wizerunek. Beatlesi grali przyjazne piosenki, występowali w starannie ułożonych fryzurach i dopasowanych strojach, podczas gdy Stonesi szokowali stylem i niecodzienną charyzmą front mana – Micka Jaggera. Zasięg popularności artystów brytyjskich bardzo szybko rosła. Muzyka zespołów takich jak The Kinks, The Small Faces, The Who i dziesiątek innych, zaczęła zalewać Stany Zjednoczone, a zjawisko to nazwano „inwazją brytyjską” . Przewodziła jej londyńska grupa The Who, która w ciągu swojej kariery stała się kolejnym ogromnie wpływowym zespołem w muzyce rockowej, a ich największe przeboje wymienia się wśród klasyków obok utworów Beatlesów i The Rolling Stones. Ponadto kwartet jest powszechnie uznawany za ojców punk rocka .
Lata sześćdziesiąte w historii rocka przypadają także na okres powstania brytyjskiego zespółu The Doors z Jimem Morrisonem na czele. Z kolei ta formacja, rozszerzyła horyzonty gatunku za sprawą swojego frontmena, który poza wybitnym głosem posiadał też talent poetycki, dzięki któremu przenosił słuchaczy w psychodeliczny, utopijny świat. Mimo to rock psychodeliczny nasuwa skojarzenia głównie z zespołem Pink Floyd, który pomimo umiarkowanej popularności w latach sześćdziesiątych, obecnie jest uznawany za jedną z najwybitniejszych i najlepiej sprzedających się grup rockowych na świecie. Kolejną przedstawicielką rocka psychodelicznego tamtych lat była Janis Joplin, jedna z najważniejszych kobiet w historii rocka oraz wpływowych postaci we współczesnej kulturze masowej . W latach sześćdziesiątych tworzył także najwybitniejszy gitarzysta wszechczasów według magazynu „Rolling Stone” – Jimi Hendrix. Mimo, iż jego kariera trwała zaledwie 3 lata, udało mu się zmienić oblicze muzyki. Wyniósł gitarę na piedestał i sprawił, że stała się najważniejszym instrumentem muzycznym, który od czasów jego kariery jest traktowany z ogromną czcią. W tym samym dziesięcioleciu na scenie muzycznej pojawił się także Rod Stewart, znany z zespołu The Faces, a także Frank Zappa. Ten ostatni w swojej twórczości łączył rocka z muzyką klasyczną, awangardową oraz jazzową, co wyróżniało go z i tak barwnej sceny muzyków rockowych .
Nieodłącznym elementem muzyki rockowej w latach sześćdziesiątych był bunt, chęć wyrażania siebie poprzez manifestację gustu muzycznego, odseparowanie się od poglądów i trybu życia starszych pokoleń oraz pragnienie wolności. Wynikiem tych pobudek stało się powstanie ruchu hippisowskiego, którego głównymi założeniami było szerzenie pokoju na świecie oraz wolnej miłości. Tzw. „dzieci kwiaty” żyły zupełnie nowym trybem, który kultywowały między innymi podczas festiwalu Woodstock, którego pierwsza edycja odbyła się w 1969 roku i zgromadziła pół miliona uczestników . Festiwal ten odbywa się do dziś, między innymi także w Polsce i wciąż jest symbolem jedności fanów muzyki rockowej na całym świecie.
Kolejne zmiany w gatunku nadeszły na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. W tym czasie miały miejsce narodziny rocka progresywnego, którego prekursorami byli między innymi Paul Simon (znany z duetu Simon & Garfunkel) i Jackson Browne z USA oraz Neil Young i Joni Mitchell z Kanady . Gatunek charakteryzował się czerpaniem inspiracji z muzyki poważnej i jazzu oraz wszechobecnymi improwizacjami, które stanowiły trzon nowego nurtu. Rock z prostych, melodyjnych piosenek ewoluował w rozbudowane utwory, pełne wirtuozerii i widowiskowych popisów gitarowych . Artyści w latach 70 poczuli prawdziwą wolność twórczą, która zaowocowała powstaniem między innymi zespołu Jethro Tull, który swoją muzyką wykroczył poza, i tak już szerokie, granice rocka progresywnego. Wówczas na scenie muzycznej pojawił się także Dawid Bowie, jeden z najbardziej charakterystycznych muzyków pochodzących z Wielkiej Brytanii. Jest on prekursorem glam rocka i jednym z jego najwybitniejszych reprezentantów. W Niemczech natomiast, w tym czasie zaczęła powstawać elektroniczna muzyka awangardowa, która łączyła rock z funkiem, disco i wieloma innymi gatunkami. Spotkało się to ze sprzeciwem kolejnego ważnego dla muzyki rockowej artysty – Bruce’a Springsteen’a, który swoją twórczością „wskrzesił marzenie o czystym, ciężkim rocku” . Zarówno określenie podstaw ówczesnej muzyki rockowej poprzez nagranie utworu „I’m Waiting for the Man”, jak i łamanie jego wszelkich konwencji i absolutną rebelię muzyczną, należy przypisać grupie The Velvet Underground. Wraz ze zmarłym w 2013 roku frontmanem – Lou Reedem, grupa uznawana jest za prekursorów hard rocka – zarówno pod względem niesionych treści, jak i brzmienia . Do najważniejszych zespołów hard rockowych, których rozwój kariery datuje się na lata 70 należą brytyjskie grupy: Led Zeppelin, Deep Purple oraz Black Sabbath. Zespoły te są jednocześnie twórcami innego gatunku – heavy metalu, o którym będę pisała w następnym podrozdziale pracy.
Kolejnego przełomu muzycznego dokonały w Wielkiej Brytanii grupy The Clash i Sex Pistols, natomiast w USA The Ramones i Patti Smith tworząc nowy nurt muzyczny zwany punk rockiem . Jak już wcześniej wspominano, jego ojcami byli członkowie The Who. Jednak wśród prekursorów punku wymienia się amerykańską grupę The Stooges z nieokiełznanym frontmanem Iggy’m Popem na czele oraz zespół The Velvet Underground . Samo słowo punk oznacza śmiecia, kogoś lub coś bezwartościowego, a określenie to miało wyrażać bunt przeciwko gatunkom takim jak rock progresywny i hard rock, który przez coraz większą grupę artystów był uważany za przerost formy nad treścią. Młodzież czuła potrzebę powrotu do prostego, garażowego tworzenia muzyki, niosącego ze sobą ideologię i bunt z lat sześćdziesiątych . Jednak tym razem zarówno brzmienie, jak i idee szerzone przez punkrockowców były o wiele bardziej surowe, agresywne i miały niewiele wspólnego z hippisowskim utopijnym spokojem.
Podsumowując, w latach siedemdziesiątych, a w zasadzie jeszcze w roku 1969, za sprawą festiwalu Woodstock uświadomiono sobie, że rock przestał być muzyką undergroundową i kontrkulturą. Wytwórnie zdały sobie sprawę, że ten gatunek może przynieść ogromne zyski. Media chętnie promowały rockowe grupy, które w szybkim tempie poszerzały swoje horyzonty i udziwniały dotychczas proste brzmienie, co nie wpływało na doskonałą sprzedaż albumów i biletów na koncerty. Muzyka rockowa przestała kojarzyć się z undergroundem i została komercyjnym interesem . Spowodowało to kolejny bunt i powstanie ruchu punkowego, którego założenia podobnie jak te hippisów z lat sześćdziesiątych, wykraczały poza tematykę muzyki. Punk początkowo był ideologią głoszącą brak ideologii, jednak z czasem zmienił się w ruch społeczno-polityczny, który sprzeciwiał się wszystkim instytucjom, które rzekomo ograniczają wolność człowieka . Jeśli chodzi o brzmienie, muzyka była coraz bardziej skomplikowana, a punk mimo powrotu do prostoty wprowadził do niej, wcześniej nieobecny, element agresji, która wkrótce stała się bazą dla twórców nowych, bardziej ekstremalnych gatunków muzycznych.
Przypisy:
http://pl.wikipedia.org/wiki/Rock_and_roll [dostęp: 6.05.2014].
E. Assante, Legendy Rocka, tłum. D. Fryzowska,Ożarów Mazowiecki 2011, s. 12-38.
http://pl.wikipedia.org/wiki/Rock_Around_the_Clock [dostep: 6.05.2014].
http://www.kki.pl/elvisal/biografia.htm [dostęp: 9.05.2014].
http://pl.wikipedia.org/wiki/Elvis_Presley [dostęp: 9.05.2014].
http://pl.wikipedia.org/wiki/Heartbreak_Hotel [dostęp: 9.05.2014].
http://www.rp.pl/artykul/924740.html [dostęp: 9.05.2014].
R. Rodriguez, The Beatles – pięćdziesiąt cudownych lat, tłum. D. Fryzowska, Ożarów Mazowiecki 2010, s. 13-32.
http://pl.wikipedia.org/wiki/Beatlemania [dostęp: 9.05.2014].
http://pl.wikipedia.org/wiki/Bigbit [dostęp: 9.05.2014].
riff – w muzyce jazz, i rockowej 2- lub 4- taktowa fraza powtarzana co pewien czas, W. Panek, Encyklopedia muzyki rozrywkowej, Warszawa 2000, s. 293.
http://pl.wikipedia.org/wiki/Janis_Joplin [dostęp: 10.05.2014].
http://pl.wikipedia.org/wiki/Punk [dostęp: 10.05.2014].
http://pl.wikipedia.org/wiki/Punk [dostęp: 10.05.2014].
